Robert Romuald Kufel “Cmentarze wyznaniowe do 1945 roku w granicach województwa lubuskiego” Tom XXI

Kup na allegro.pl Zobacz fragmentyZobacz wszystkie tomy

Wstęp

Każda wojna jest okrutna i zbrodnicza. W pamięci historii szczególne piętno zła odcisnęła II wojna światowa. Nie tylko pochłonęła ponad 60 milionów ofiar, ale wielu ludzi pozbawiła rodzin, domów i ojczyzn. Spowodowała migrację na niespotykaną skalę. Wojenna i powojenna „wymiana” była okupiona wielką krzywdą i niesprawiedliwością narodów (np. Niemcy, Polacy), bo jeśli ludziom udało się uciec, to pozostawione przez nich mienie – np. domy, kościoły i cmentarze – zdane były na łaskę i miłosierdzie nowych właścicieli, którym po wojnie te pojęcia były obce.

W 1945 roku Niemcy, opuszczając obszary dzisiejszej Polski, pozostawili swoje cmentarze bez opieki. W ramach prowadzonej państwowej „polityki odniemczania” zostały zniszczone i zdewastowane. Pozostawione bez prawnej opieki, narażone na niszczące oddziaływanie sił natury oraz grabieżczą działalność okolicznych społeczeństw traciły swój pierwotny wygląd. W latach osiemdziesiątych i w następnych dekadach XX wieku, zwłaszcza w miastach, były likwidowane i zamieniane w parki, skwery i place zabaw. Tereny pocmentarne przeznaczano pod zabudowę przemysłową i mieszkalną. Z czasem całkowicie zniknęły z krajobrazu lub pozostały po nich ślady na starych mapach, a w terenie nieliczne fragmenty rozbitych nagrobków, ogrodzeń i wybujała roślinność. O istnieniu cmentarza dziś może świadczyć samotny krzyż, tabliczka informacyjna lub wypalony znicz, który ktoś wcześniej postawił i zapalił na bezimiennym grobowym kamieniu.

Obecny tom został poświęcony cmentarzom, które do zakończenia II wojny światowej funkcjonowały w powiecie nowosolskim (Neusalz) w gminach: Bytom Odrzański (Beuthen an der Oder), Kolsko (Kolzig), Nowe Miasteczko (Neustädtel) i Siedlisko (Carolath).

Jak w poprzednich tomach, tak i w tej publikacji uwzględniono tylko te miejsca pochówków, po których do dziś pozostały choćby fragmenty, np.: krzyże, mogiły, nagrobki, grobowce, pomniki, ogrodzenia. Pominięto cmentarze całkowicie zniszczone, po których poza drzewostanem i krzewami nie zachowały się żadne ślady materialne.

W omawianym tomie wyszczególniono 41 cmentarzy, z których 13 znajduje się wewnątrz w kryptach i wokół kościołów: Bielawy (Bielawe, Lindenkranz), Borów Polski (Windisch Borau), Borów Wielki (Grossenborau), dwa w Bytomiu Odrzańskim (Beuthen an der Oder), Gołaszyn (Lindau), Konotop (Kontopp), Kolsko (Kolzig), Miłaków (Milkau), dwa w Nowym Miasteczku (Neustädtel), Popęszyce (Poppschütz) i Siedlisko (Carolath), dziewięć przystosowano do współczesnych pochówków: przykościelny Bielawy (Bielawe, Lindenkranz), Borów Wielki (Grossenborau), Bytom Odrzański (Beuthen an der Oder),

Konotop (Kontopp), Kolsko (Kolzig), Miłaków (Milkau), Nowe Miasteczko (Neustädtel), Popęszyce (Poppschütz) i Siedlisko (Carolath), a trzy są wyodrębnionymi miejscami pochówków rodowych: Konotop (Kontopp) i dwa w Siedlisku (Carolath). Pozostałe zostały zniszczone i rozplantowane.

Trzeba pamiętać, że przedwojenne cmentarze, a szczególnie nagrobki, ulegną nie tylko całkowitemu zapomnieniu, lecz także znikną na zawsze z przestrzeni kulturowej z powodu braku opieki zarówno ze strony odpowiednich służb, jak i miejscowej ludności (poza tymi, które są wpisane do rejestru zabytków).

Konieczne jest jednak ich zabezpieczenie, oznakowanie i upamiętnienie, np. za pomocą głazów, krzyży czy tablic pamiątkowych, zanim oddziałają na nie przemożne siły natury.